Hoe gebruik je de puntkomma correct?

23-10-2020

puntkommaDe puntkomma is een vreemd leesteken waar veel mensen moeite mee hebben. Vaak zul je hem niet gebruiken, maar hij kan ter vervanging dienen van woorden waardoor je kortere zinnen kan schrijven. Hoe zit het ook alweer?

Wat is een puntkomma?

Je kan stellen dat de puntkomma (;) zowel de functie heeft van een punt én een komma. De puntkomma sluit een mededeling af, maar hij geeft een direct verband aan met de tweede mededeling. Een voorbeeld:
Beginnen jullie maar vast met de vergadering; door de files ben ik wat later.
De puntkomma geeft weer dat er een verband is tussen de files en het beginnen van de vergadering.

Belangrijk is om te onthouden dat je een puntkomma gebruikt bij twee hoofdzinnen die met elkaar samenhangen. Dit doe je niet met een bijzin.

Een punt of puntkomma?

Wanneer kies je voor het een punt en wanneer voor een puntkomma? In het voorbeeld van eerder zou een punt kunnen staan: Beginnen jullie maar vast met de vergadering. Door de files ben ik wat later.
In dit geval moet de lezer zelf het verband tussen de woorden leggen, waardoor een puntkomma een beter leesteken is. Het kan ook zijn dat je twee hoofdzinnen toch niet zo’n groot verband hebben. In dat geval is een simpele punt logischer. Bijvoorbeeld: Beginnen jullie maar vast met de vergadering. Ik heb overigens al een mail gestuurd met mijn opmerkingen.
Het sturen van de opmerkingen heeft te maken met de vergadering, maar niet met het te laat komen. Ook door het gebruik van het woord ‘overigens’ maak je dit al duidelijk. Hier is het gebruik van een punt dus passend.

Een komma of puntkomma?

Een komma gebruik je vaak om een bijzin aan je hoofdzin te plakken. Bijvoorbeeld wanneer je zegt: Beginnen jullie maar vast met de vergadering, waarbij jullie kunnen starten met de agenda. Het tweede deel van de zin, is geen opzichzelfstaande zin, waardoor een puntkomma niet mogelijk is. Je merkt het meteen op door woorden zoals ‘want’, ‘omdat’ en ‘waarbij’.

Een dubbele punt of puntkomma?

De dubbele punt en de puntkomma worden nog wel eens verward. Ze lijken op elkaar, maar je gebruikt ze anders. Een dubbele punt gebruik je wanneer je bij het eerste deel van de zin ‘het volgende’ of ‘als volgt’ gebruikt of kan gebruiken. Dus wanneer het een opsomming wordt. Het stappenplan is als volgt: we gaan de agenda langs, bespreken de planning en kijken wat er verder ter tafel komt.

Je gebruikt ook de dubbele punt als je in het tweede deel van de zin ‘namelijk’, ‘immers’ of ‘want’ kan toevoegen. Ik kom iets later: ik sta in de file. Je leest de tweede zin als ‘want ik sta in de file’. Een puntkomma zou in dit geval ook kunnen, maar de dubbele punt benadrukt het verklarende aspect van het tweede deel van de zin.

Als je een redengevend woord gebruikt (namelijk, immers of want), dan is de puntkomma juist beter! Ik kom iets later; ik sta namelijk nog in de file. Je benadrukt met deze woorden de verklaring, waardoor je niet ook nog een dubbele punt nodig hebt.

Een hoofdletter na een puntkomma?

Zoals je hebt gezien in alle eerder gebruikte voorbeelden, gebruik je geen hoofdletter na een puntkomma; je trekt de zinnen immers bij elkaar tot één zin.

Bronnen: Onze taal, Taal advies